<img src="https://images.aposto.com/2026/1/6/1772282822738.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.19" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İbadetin mekanla ilişkisi: Kutsal yapılar mimari değişikliklere ne kadar açık olabilir?</h1>Kutsal mekanlar çağdaş mimarlıkta ne ölçüde değişebilir, kutsallığı koruyarak toplumsal ve mekansal dönüşüme nasıl ayak uydurabilir? Bu sorunun yanıtını ararken, küresel örnekler ile Türkiye’den Sancaklar Camii’nin mimarı Emre Arolat ve Balçova Cemevi’ni tasarlayan Nevzat Sayın’ın görüşlerini mercek altına aldık; mekansal dönüşüm, toplumsal işlev ve ibadet kavramının mekanla ilişkisi bağlamında modern mimarinin sunduğu yeni yaklaşımları inceledik.Yazı: DAC İstanbulTarih boyunca cami, kilise, cemevi gibi ibadet yapıları katı biçimsel kurallarla tanımlandı. Bu tekrar eden formlar, inancı somut mimari kalıplarla eşleştirerek kutsallığı neredeyse tek tip bir mekansal ifade ile özdeşleştirdi. Oysa modern çağda inanç biçimlerinin çeşitlenmesi ve kent yaşamının dönüşmesi, kutsal mekanlara dair mimari yaklaşımları da köklü biçimde etkiledi. İbadet mekanları, sabit tipolojilerden çıkıp günlük hayatla iç içe geçen, çok işlevli alanlara dönüşmeye başladı.&nbsp;Ancak tüm bu dönüşüm, kutsal mekanların ortak amacını&nbsp;değiştirmiyor: İnsanın gündelik olandan sıyrılıp ruhani olana yönelmesini sağlamak. Peki, kutsal mekanlar çağdaş mimarlıkta ne ölçüde değişebilir, kutsallığı koruyarak toplumsal ve mekansal dönüşüme nasıl ayak uydurabilir?&nbsp;Bu sorunun yanıtını ararken küresel örnekler ile Türkiye’den Sancaklar Camii’nin mimarı Emre Arolat ve Balçova Cemevi’ni tasarlayan Nevzat Sayın’ın görüşlerini mercek altına aldık; mekansal dönüşüm, toplumsal işlev ve ibadet kavramının mekanla ilişkisi bağlamında modern mimarinin sunduğu yeni yaklaşımları inceledik.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/6/1772282983419.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Church of Light | Mimar: Tadao AndoFransız sosyolog Henri Lefebvre, mekanı toplumsal ilişkiler, güç dinamikleri ve gündelik yaşam tarafından sürekli üretilen “yaşanan” bir toplumsal ürün olarak tanımlar (Lefebvre, 1974). Bu bakış açısı, mekanın sabit ve değişmez bir nesne olmaktan ziyade, zaman içinde toplumsal dönüşümlerle birlikte yeniden anlam kazanan dinamik bir yapı olduğunu ortaya koyar.&nbsp;Günümüzde mekansal tipolojilerin sınırlarının esnekleşmesi ve daha geçirgen, akışkan hâle gelmesi, geleneksel olarak tekil bir işlevle tanımlanan ibadet yapılarının da dönüşümünü beraberinde getiriyor. Bu dönüşüm, kutsallığın anlamını değiştirmeden, kutsal deneyimin mimari olarak nasıl üretildiğine dair yeni sorular ortaya çıkarıyor. <p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#0d3388" color="#ffffff" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#0d3388 !important;color:#fafbfc !important" href="https://aposto.com/s/ibadetin-mekanla-iliskisi-kutsal-yapilar-mimari-degisikliklere?a=customButton" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(13, 51, 136) !important; color: rgb(250, 251, 252) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMI</a>

Soli

Tarih boyunca cami, kilise, cemevi gibi ibadet yapıları katı biçimsel kurallarla tanımlandı. Bu tekrar eden formlar, inancı somut mimari kalıplarla eşleştirerek kutsallığı neredeyse tek tip bir mekansal ifade ile özdeşleştirdi. Oysa modern çağda inanç biçimlerinin çeşitlenmesi ve kent yaşamının dönüşmesi, kutsal mekanlara dair mimari yaklaşımları da köklü biçimde etkiledi. İbadet mekanları, sabit tipolojilerden çıkıp günlük hayatla iç içe geçen, çok işlevli alanlara dönüşmeye başladı.&nbsp;Ancak tüm bu dönüşüm, kutsal mekanların ortak amacını&nbsp;değiştirmiyor: İnsanın gündelik olandan sıyrılıp ruhani olana yönelmesini sağlamak. Peki, kutsal mekanlar çağdaş mimarlıkta ne ölçüde değişebilir, kutsallığı koruyarak toplumsal ve mekansal dönüşüme nasıl ayak uydurabilir?&nbsp;Bu sorunun yanıtını ararken küresel örnekler ile Türkiye’den Sancaklar Camii’nin mimarı Emre Arolat ve Balçova Cemevi’ni tasarlayan Nevzat Sayın’ın görüşlerini mercek altına aldık; mekansal dönüşüm, toplumsal işlev ve ibadet kavramının mekanla ilişkisi bağlamında modern mimarinin sunduğu yeni yaklaşımları inceledik.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772225612993.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.92" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Holy Redeemer Kilisesi ve Toplum Merkezi | Eskiz: Menis ArquitectosFransız sosyolog Henri Lefebvre, mekanı toplumsal ilişkiler, güç dinamikleri ve gündelik yaşam tarafından sürekli üretilen “yaşanan” bir toplumsal ürün olarak tanımlar (Lefebvre, 1974). Bu bakış açısı, mekanın sabit ve değişmez bir nesne olmaktan ziyade, zaman içinde toplumsal dönüşümlerle birlikte yeniden anlam kazanan dinamik bir yapı olduğunu ortaya koyar.&nbsp;Günümüzde mekansal tipolojilerin sınırlarının esnekleşmesi ve daha geçirgen, akışkan hâle gelmesi, geleneksel olarak tekil bir işlevle tanımlanan ibadet yapılarının da dönüşümünü beraberinde getiriyor. Bu dönüşüm, kutsallığın anlamını değiştirmeden, kutsal deneyimin mimari olarak nasıl üretildiğine dair yeni sorular ortaya çıkarıyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772225563112.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Church of Light | Mimar: Tadao AndoBu bağlamda, ibadet mekanları gerek form gerekse anlam&nbsp;düzeyinde dönüşümün merkezinde yer alıyor. İnanç, doğrudan düşünce biçimleriyle ilişkili bir kavram olduğu için, mimariye yansıması da yalnızca biçimsel değil, aynı zamanda anlamsal bir okumayı gerekli kılıyor.&nbsp;Tadao Ando’nun tasarladığı Church of the Light, bu yaklaşımın güçlü örneklerinden biri. Geleneksel süslemelerden arındırılmış yapıda kutsallık, betonun ağırlığı ve haç biçiminde mekana giren doğal ışık aracılığıyla kuruluyor. Ando’nun bu yapısı, dinî sembolleri minimuma indirerek, ruhani deneyimi doğrudan mekansal atmosfer üzerinden üretiyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772225696328.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.44" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Holy Redeemer Kilisesi ve Toplum Merkezi | Mimar: Menis Arquitectos | Fotoğraf: Simona RotaBenzer biçimde, Dünya Mimarlık Festivali (WAF) 2025’te “Yılın Binası” ödülünü kazanan Fernando Menis’in Holy Redeemer Kilisesi ve Toplum Merkezi, kutsal mekanın çağdaş kent bağlamında yeniden ele alınışına dair önemli bir örnek. Kilise, yalnızca bir ibadet alanı olarak değil, aynı zamanda bir toplum merkezi ve kamusal buluşma noktası olarak kurgulanmış.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Işığın yapının kütlesi içinde yönlendirilerek kullanımı, burada da kutsallığın temel mekansal aracı hâline gelirken, yapının çok işlevli karakteri ibadet mekanlarının toplumsal hayata daha doğrudan eklemlenebileceğini gösteriyor.</li></ul>Bu iki örnek, ibadet mekanlarının biçimsel kalıplardan kopmadan ya da tamamen sekülerleşmeden, kutsallığı yeni mekansal araçlarla yeniden üretebileceğini ortaya koyuyor. Böylece kutsal mekan, değişen toplumsal yapı içinde hem ruhani deneyimi koruyan hem de çağdaş yaşamla ilişki kurabilen bir mimari tipoloji olarak yeniden tanımlanıyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772225823436.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mimar Emre Arolat, Hon. FAIA, RIBA, EAA-Emre Arolat Architecture | Portre Fotoğraf: Thomas MayerTürkiye’de inşa edilen projelere baktığımızda, 2012 yılında inşa edildiğinde mimari formu açısından oldukça ses getiren Sancaklar Camii odağında projenin mimarı Emre Arolat’ın görüşünü aldık:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Sanırım bir mimar için gelenek sadece ibadet mekanı tasarlarken değil her türlü yapı ile ilgili olarak ana fikrin oluşturulması döneminde başvurulması en önemli kaynaklardan biri olmalı. Gelenek öğreticidir, doğru kullanıldığında aynı zamanda son derece ilham verici olabilir. Ancak geleneği bazı görsel unsurların herhangi bir soyutlamaya uğratılmaksızın kullanıldığı bir tür biçimler paleti, hatta kataloğu olarak görmek ve kullanmak çok tehlikeli ve yanlış bir yönelimdir.&nbsp;Herhangi bir ibadet mekanının tasarımında, ibadetin her türlü ritüelinin sürdürülmesine yönelik olan unsurlar mutlaka ve herhangi bir kullanım zafiyeti yaratmayacak bir biçimde gözetilmelidir. Ancak bu unsurların hiçbiri şekilsel anlamda kutsanmak durumunda da değildir. İbadetin sorunsuz bir biçimde yapılabilmesine yönelik olarak gereken unsurları bütünüyle gözetmek ancak bu unsurları tasarladığımız özgün yapı çerçevesinde yeniden ele almak Sancaklar Camisi örneğinde ortaya koyduğumuz bir tutum idi. Ancak daha önce pek çok defa belirttiğim gibi Sancaklar Camisi’nin bir tipoloji oluşturmak kaygısı ya da iddiası taşımadığını tekrar vurgulamak isterim.”&nbsp;</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772225942243.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.89" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sancaklar Camisi | Fotoğraflar: Thomas MayerAlevi inancına sahip kişiler tarafından kullanılan bir toplanma ve ibadet yeri olan cemevleri çerçevesinde bu konuyu detaylandırma ve Türkiye’deki ibadet yapılarının güncel üretimlerine ışık tutmak hedefiyle Nevzat Sayın ile 2022 yılında inşaatı tamamlanan projesi Balçova Cemevi odağında konuştuk.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772226027662.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mimar: Nevzat Sayın, NSMH Kurucu Mimar | Portre Fotoğraf: Berk Kırİbadet mekanlarının tasarımında sabit kalması gereken ve değişime açık olan ilkeler sizce nelerdir?Her ne kadar farklı tarikatlar ve mezhepler olsa da temel kuralları açıkça belirtilmiş bir inanç sisteminin Woody Allen tanımıyla protesto eden anlamında protestan bir kolu olmadıkça değişikliğe açık bir ilkesi olduğunu sanmıyorum. Kişisel olarak -sessizce- istediğiniz kadar esnetebileceğiniz ilkeler toplumsal boyutuyla değişime açık değildir.Bir ibadet yapısında "gelenek" sizin için ne zaman bir kaynak, ne zaman bir sınırlayıcı olur?Gelenek her zaman ve her konuda hem “kaynak” hem “sınırlayıcı” faktördür. İbadet yapısında bu iyice belirginleşir. Çünkü yoruma açık olmayan çok şey vardır. Ardışık zamanlarda birbirine eklenerek gelişen gelenek içinde değişmeden kalanlar ve değişime açık olanlar kaynaklarınızı ve sınırlarınızı belirler.İbadet mekanlarının yalnızca dinî ritüellerden ziyade, aynı zamanda sosyal ve kültürel buluşmalara da ev sahipliği yapması, kutsallıkla kurulan mimari ilişkiyi sizce nasıl dönüştürüyor?İbadet mekanlarının ibadet dışındaki kullanımları konusunda net bir fikrim yok ama sadece ibadet için kullanılmalarına daha yakınım. Seküler bir dünyada dünyevi olanla uhrevi olanı birbirinden ayırmak daha doğru diye düşünüyorum. Kişisel olarak sessiz, meditatif bir mekan olarak kullanılmasında bir sakınca yok. Ama o kadar…<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772226149711.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.42" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Balçova Cemevi | Fotoğraf: Nevzat Sayın<img src="https://images.aposto.com/2026/1/5/1772226180102.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.19" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Balçova Cemevi | Fotoğraf: Cemal EmdenBalçova Cemevi’nde tütekli tavan ve dört kapı gibi geleneksel öğeleri çağdaş bir formda yeniden üretirken hangi kriterleri önceliklendirdiniz?Tütekli tavanın kesik piramit formunu dört yüzlü bir piramitle temsiliyetinin dört kapı ilkesini de taşıdığını fark ettiğinizde geleneğin sınırlayıcılığının kaynağa dönüştüğünü de fark ediyorsunuz. Amacımız gelenek üretmek değil de gizli kalmış bir geleneğe tutunarak yapı bütünlüğü üzerinden onu görünür kılmaktı.

Kutsal mekanlar çağdaş mimarlıkta ne ölçüde değişebilir, kutsallığı koruyarak toplumsal ve mekansal dönüşüme nasıl ayak uydurabilir? Bu sorunun yanıtını ararken, küresel örnekler ile Türkiye’den Sancaklar Camii’nin mimarı Emre Arolat ve Balçova Cemevi’ni tasarlayan Nevzat Sayın’ın görüşlerini mercek altına aldık; mekansal dönüşüm, toplumsal işlev ve ibadet kavramının mekanla ilişkisi bağlamında modern mimarinin sunduğu yeni yaklaşımları inceledik.

İbadetin mekanla ilişkisi: Kutsal yapılar mimari değişikliklere ne kadar açık olabilir?

<span fr-original-class="customBullet" fr-original-style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block;" style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block; box-sizing: border-box;">•&nbsp; WAF kısa listesi açıklandı: World Architecture Festival, 12-14 Kasım tarihlerinde düzenlenecek 2025 edisyonu için kısa listesini duyurdu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıntılar: Listede Türkiye’den Atelier Hakan Demirel, Emre Arolat Architecture, GAD Architecture, GEOMIM, Melike Altınışık Architects, Bilgin Architects ve Mental Design Works yer alıyor.</li></ul>

Aposto Gündem

<img src="https://images.aposto.com/2024/10/5/1731685986364.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.39" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Küçükçekmece Cemevi | Emre Arolat Architecture<span fr-original-class="customBullet" fr-original-style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block;" style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block; box-sizing: border-box;">•&nbsp;&nbsp; 17. Dünya Mimarlık Festivali'nde "<a fr-original-style="" href="https://archinect.com/news/bustler/10152/world-architecture-festival-names-landscape-future-project-wafx-and-more-winners-to-wrap-up-the-2024-edition" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2024 Geleceğin Projesi</a>" ödülüne Küçükçekmece Cemevi projesi layık görüldü. Yılın Peyzaj Projesi ödülünü Shenzhen Guanlan Dereboyu Meydanı projesi alırken festivalin büyük ödülü ise Suudi Arabistan'ın Medine şehrindeki Knowledge Economic City projesine verildi.

Yakın bir arkadaşıma uğramak istediğimde Üsküdar’daki Karacaahmet Mezarlığı’nın yanından geçiyorum. Barbaros Mahallesi sınırları içinde yer alan mezarlığın girişindeki Şakirin Camii de gözüme ilişiyor her seferinde. İlk yapıldığında “ne kadar modern bir cami” tartışmalarını sırtlayan yapı, yıllardır devam eden tartışmayı daha da sürdüreceğe benziyor. Halbuki modern öğelerinin yanında gayet alışılmış çizgileri de barındırıyor. O noktada Emre Arolat’ın Sancaklar Camii’sini hatırlayalım örnek olarak. Güzargâhtaki alansal algıya üzerine dönersek tasarım elementleri bir araya gelince “protokol cami” diye anılan bu yapının mahalleli ve yoldan geçenler için anlamı üzerine düşünmek isterim.&nbsp;Şakirin Camii: 2006’da yapımına başlanan ve 2009’da açılan cami, Semiha Şakir Vakfı adına yaptırıldı. Semiha Şakir, Beyrut’ta yaşayan bir hayırsever(di). Şimdiye kadar yaptırdıkları ve adına yapılanlar arasında okul, kütüphane, cami gibi farklı fonksiyonlu yapılar bulunuyor. Şakirin Camii mimarı Hüsrev Tavla, iç mekân uygulamaları için Zeynep Fadıllıoğlu’yla <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWU5MjI1ZDZjODk1MDAwNzA2NmZlYSZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGbmV3cy5iYmMuY28udWslMjUyRjIlMjUyRmhpJTI1MkZldXJvcGUlMjUyRjc2MzYxNDIuc3Rt"">çalışınca</a> ortaya çıkan sonuç, birçok kanalı caminin haber değeri taşıdığına ikna etti. Mimar ve tasarımcılar için bu kadar dikkat çekmesini de rahatsız edici olduğu tahmin ediliyor.&nbsp;Caminin tasarım anlayışını irdelersek birçok farklı disiplinden kişinin çalışarak “kolektif” bir anlayışı oluşturduğu not ediliyor. Bunun bir kıymeti var. Aynı şekilde Birleşik Krallık’ta yaşayan heykeltıraş William Pye’ın avludaki su havuzu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWU5MjI1ZDZjODk1MDAwNzA2NmZlYSZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53aWxsaWFtcHllLmNvbSUyNTJGd29ya3MlMjUyRnNha2lyaW4tbW9zcXVl"">tasarımının</a> da… Pye tasarımıyla sükûneti anımsatıyor. Su elemanlarının şehir tasarımındaki yeri nefes almak ve mutlu olmak için bir mola verilmesine yardımcı oluyor. Fakat bütüne baktığımızda birbiriyle uyuşmayan ve bir yaklaşımdan ziyade toplama birkaç anlayıştan öğeler barındıran cami “protokol için tasarlanmış” damgası yemekten kaçamıyor. Çünkü aynalar, camla yapılan ışık oyunları, alüminyum kubbe alışılması için zaman istiyor. Fakat mimari veya günlük eleştiriler, farklı zaman dilimlerindeki deneyimlerin sonucunda oluşmuş olabilir.İbadet mekânı tasarımı: Camiden bahsederken değindiğim farklı anlayışlar neler, ona da kısaca değinelim. Türkiye’de ibadethaneler için üç farklı yaklaşım geçerli: Klasik, popülist ve modern. Klasik cami tasarımlarının Osmanlı İmparatorluğu döneminde literatüre geçen oran ve ölçülerle bezeli olduğunu, takipçileri tarafından da Doğan Kuban gibi mimarlar tarafından “…Diyelim ki Selimiye’yi Şehzade'yi taklit ettik. Neyi kanıtlayacağız? 450 yıldır aynı yerde kaldığımızı mı? Cami yapmayız ama istersek gökdelen yaparız mı? Oysa İslam’da hiçbir maddi eşyanın kutsallığı yoktur. Bu bir tür putperestlik sayılır. Onun için her kopya, sanat açısından, yapıldığı zaman tarihin çöplüğüne atılmış bir mirasyediliktir.” şeklinde eleştirildiğini de okumak mümkün.&nbsp;Popülist anlayışın ürünleri genellikle karışık stilleri barındıran ve bir bütünlük taşıma amacı olmayan yapılarla tezahür ediyor. Fakat bir mahalle sakini veya yoldan geçen biri alanın düzeniyle ilgili neleri benimsiyor? Mimar Frank Ching’e göre doluluk ve boşluklara göre fiziksel katmanı; ışık, renk ve yansımalardan bize kalan algısal katmanı; sembollerin bizde uyandırdıklarıyla şekillenen kavramsal katmanı hissediyor ve bunun toplamının ortalamasını atmosfer diye özetliyoruz. Yine Şakirin Camii için de hislerde orta noktayı bulamasak da kederli ziyaretçilerinin huzur bulması için inşa edilen ibadethanenin en başından itibaren farklılıklara merhamet ettiği söyleyebiliriz.&nbsp;

Aposto İstanbul

Barbaros Mahallesi'nin sınırında yer alan Karacaahmet Mezarlığı'nın girişindeki cami, yoldan geçerken beni düşündürüyor. Peki, "protokol cami" diye eleştirilen yapı bundan mı ibaret? 

Emre Arolat ile ilgili hikayeler